Victo Huygo và những con người hiện đại Việt Nam

Trong khi xác nhận rẳng « Một cuốn sách rốt cuộc vẫn đạt được vinh quang hoặc chịu sự quên lãng xứng đáng với nó », Huygô vẫn nói thêm: « Cái thành công trong một lúc nào đó lại liên quan nhiều nhất tới nhà xuất bản và phụ thuộc một phần vào đó» (thư của Huygô gửi Gherxen, 1859). Nói đến ảnh hưởng của một tác gia Pháp ở Việt chung minh tai chinh Nam, lại càng phải dựa trên tình hình xuất bản tác phằm dịch của tác giả ấy. Bỏi vì cho tới nay, ở Việt Nam, sách dịch vẫn là nhịp cầu chủ yếu — nếu không phải là duy nhất — đề cho danh nhân ấy đến với đông đảo độc giả, kề cả lớp độc giả ở các trường đại học.

Victo Huygo và những con người hiện đại Việt Nam

Về tác phằm dịch, sự xuất hiện sớm nhất của Huygô ở Việt Nam là 1913, nhưng đến với công chúng rộng rãi, phải kề http://dichvuchungminhtaichinh.com/ từ 1958 (làn xuất bản thứ nhất tập I Những nguời khốn kho). Trước Cách mạng 1945, một phần cuốn tiếu thuyết trên, vài vở kịch và bài thơ của Huygô có được dịch, nhưng đấy là thời kỳ mà sách báo còn dành cho một thiều sô' « được lựa chọn », một khi so % dân ta mù chữ. Tuy thế, tình hình xuất bản trên không có nghĩa là Huygô ít được quan tâm tới ở ta, chung minh tai chinh du hoc nếu xét trong quan hệ với việc xuất bản các nhà văn nước ngoài, nhất là Pháp. Nếu so sánh về thời gian, Huygô chính là tác giả Pháp đầu tiên được dịch rộng rãi ở ta.

Trước những năm 70, nhà xuất bản Văn học là nhà sách duy nhất giới thiệu văn học nước ngoài, thành lập năm 1948, mười năm sau xuất bẵn tác phằm dịch đầu tiên ờ Pháp: Nhũng người khốn kho. Tác giả Pháp gần nhất sau đó là Môpaxăng và Aragông. Nếu tính về số lượng đầu sách, Huygô có thề kém Bandăc, nhà văn Pháp được dịch nhiều nhất ò ta. Nhưng ở Việt Nam, phải tính đến khối lượng giấy in. Một bộ Những người khốn kho được dịch đã dầy hơn cả ơgiêni Grăngẫê, Lão Gôriô, Miếng da lừa cộng lại; và phải tính tới sô' lần tái bẳn: cuốn này đã tái bản tới năm lần, ờ ba nhà xuất bản khác nhau, với những kích thước khác nhau. 

Nếu so với miền Nam trước năm 1975, do ảnh hưởng cũa tiếng Anh chiếm ưu thế, do hướng về văn học phương Tây hiện đại, Huygô ít được chú ý hơn ở miền Bắc: hai tác phằm dịch vẫn là Những người khôn khb và Nhà thờ Đức Bà Pari nhưng tác phầm thứ nhất chỉ là lược dịch. Tuy vậy ta có thề đánh giá Huygô rộng hơn những công trình dịch thuật một chút. Vì dù sao, trước Cách mạng 1945, ít nhiều cũng có thề gọi một thuộc địa của Pháp là xứ nói tiếng Pháp. Bộ phận ấy, dù ít, tới nay vẫn còn sống và hoạt động, đặc biệt là ở một vài ngành văn hóa và nghệ thuật, cùng với khối lưcmg sách Pháp còn giữ lại — và có thế còn bồi bồ thêm — ở các gia đình và các thư viện công cộng.

Xem thêm bài viết trong mục Chứng khoán tại website http://muabanxehoihanoi.com